مطهره گونه‌ای، فعال دانشجویی و دبیر سیاسی پیشین انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران و علوم پزشکی تهران، صبح دوشنبه ۱۶ شهریور ۱۴۰۵ پس از حضور در شعبه اجرای احکام بازداشت و به زندان اوین منتقل شد. او برای اجرای محکومیت ۱۵ ماه حبس در پرونده‌ای به زندان بازگشته که پس از بازداشتش در جریان جنگ دوازده‌روزه سال ۱۴۰۴ تشکیل شد.
مطهره گونه‌ای در حالی بار دیگر راهی اوین شده که در سال‌های گذشته، پیگیری پرونده‌های قضایی با تلاش او برای بازگشت به دانشگاه همراه بوده است. دانشجوی دندان‌پزشکی که در فروردین ۱۴۰۴ می‌گفت تنها ۱۶ واحد تا پایان تحصیل فاصله دارد، پس از آزادی از یک دوره حبس، دوباره بازداشت شد و اکنون باید محکومیت دیگری را بگذراند.
دو مجازات در یک پرونده؛ ۱۵ ماه حبس قابل‌اجرا
گونه‌ای سوم شهریور ۱۴۰۴ با انتشار نوشته‌ای در شبکه اجتماعی ایکس، جزئیات حکم شعبه ۲۹ دادگاه انقلاب تهران را اعلام کرد: ۱۵ ماه حبس تعزیری به اتهام «تبلیغ علیه نظام» و شش ماه حبس به اتهام «اهانت به خامنه‌ای». ضبط تلفن همراه او نیز، با این توصیف که حاوی «مطالب مجرمانه» بوده، در حکم دادگاه آمده بود. خبر تأیید این محکومیت در دادگاه تجدیدنظر استان تهران، ۱۲ آذر همان سال منتشر شد. گونه‌ای نیز اعلام کرد که اعتراض به رأی، تغییری در حکم ایجاد نکرده است.
مجموع دو مجازات صادرشده ۲۱ ماه است، اما با اجرای مجازات اشد، ۱۵ ماه حبس درباره او قابل‌اجراست. جزئیات محاسبه بازداشت قبلی و مدت باقی‌مانده حبس در دسترس نیست؛ بنابراین این رقم را نمی‌توان زمان قطعی ماندن او در زندان از روز انتقال تازه دانست. بازداشت روز دوشنبه، مرحله اجرای همین حکم است و به معنای صدور محکومیتی تازه در آن روز نیست.
بازداشت در روزهای جنگ، آزادی با وثیقه
آغاز پرونده به ۲۴ خرداد ۱۴۰۴ بازمی‌گردد؛ دومین روز جنگ دوازده‌روزه اسرائیل و ایران. گونه‌ای در تهران بازداشت شد، پس از آنکه در شبکه‌های اجتماعی از عملکرد رهبران جمهوری اسلامی و نقش آنان در وضعیت کشور انتقاد کرده بود. او حدود یک ماه در بازداشت ماند و در تیر همان سال با وثیقه آزاد شد. مصطفی نیلی، وکیل او، مبلغ وثیقه را دو میلیارد تومان اعلام کرد.
این آزادی فرصتی برای بازگشت موقت به زندگی بیرون از زندان بود، اما رسیدگی قضایی ادامه یافت. در شهریور، حکم دادگاه انقلاب صادر شد و در آذر، دادگاه تجدیدنظر آن را تأیید کرد؛ روندی که اکنون به اجرای حبس رسیده است.
شانزده واحد تا پایان دندان‌پزشکی
در میان تاریخ‌های بازداشت و صدور حکم، عدد دیگری در روایت گونه‌ای تکرار می‌شود: ۱۶ واحد. او در گفت‌وگویی که فروردین ۱۴۰۴ منتشر شد، گفته بود برای دریافت مدرک دکترای حرفه‌ای دندان‌پزشکی تنها همین تعداد واحد باقی مانده، اما اجازه ادامه تحصیل ندارد.
روایت او از پیگیری این وضعیت، شرح رفت‌وآمدهای مکرر به دانشگاه و مراجعه به مسئولان بود؛ تلاش‌هایی که به گفته خودش، گاه به بازجویی در حراست دانشگاه می‌انجامید. او توضیح داده بود که هم‌زمان وضعیت دیگر دانشجویان محروم از تحصیل را نیز پیگیری می‌کرد و فهرستی از آنان را در اختیار مسئولان گذاشته بود.
برای گونه‌ای، بازگشت به دانشگاه با مطالبه حق تحصیل دیگران همراه شده بود. محرومیت از تکمیل دوره دندان‌پزشکی نیز پیامدی فراتر از عقب‌افتادن چند امتحان داشت: دریافت مدرک و امکان آغاز زندگی حرفه‌ای او به تصمیم‌هایی وابسته شده بود که بیرون از کلاس و محیط آموزشی گرفته می‌شد.
او پیش از این نیز دوره‌ای از حبس را گذرانده بود. مصطفی نیلی در مهر ۱۴۰۳ توضیح داده بود که آن پرونده به همراهی گونه‌ای با تحصن اعتراضی علیه حکم اعدام توماج صالحی در خانه موسیقی و شماری از نوشته‌های او در شبکه اجتماعی ایکس مربوط بوده است.
مطهره گونه‌ای از مهر تا اسفند ۱۴۰۳ در زندان بود. پس از کاهش مجازات در رسیدگی مجدد، روز ۲۶ اسفند آزاد شد. چند ماه بعد، در جریان جنگ دوباره بازداشت شد و پرونده‌ای شکل گرفت که اکنون برای اجرای حکم آن به اوین بازگشته است. این توالی نشان می‌دهد دوره‌های زندان چگونه با فاصله‌هایی کوتاه از آزادی و پیگیری حق تحصیل درهم آمیخته‌اند. در روایت او، پایان یک محکومیت لزوماً فرصتی برای ازسرگرفتن زندگی عادی فراهم نکرده است.
بیان انتقادی و مجازات حبس
دو عنوان اتهامی اعلام‌شده در پرونده اخیر به بیان و اظهارنظر مربوط‌اند. متن کامل رأی و مستندات دادگاه در اختیار هزار و یک نومد نیست و جزئیات همه نوشته‌ها یا رفتارهایی که مبنای محکومیت قرار گرفته‌اند، روشن نیست. کمیته حقوق بشر سازمان ملل در تفسیر عمومی شماره ۳۴ درباره آزادی بیان تأکید کرده است که صرف توهین‌آمیز تلقی‌شدن یک اظهارنظر درباره شخصیتی عمومی، برای توجیه مجازات کافی نیست. این کمیته، مقام‌های عالی سیاسی را نیز در معرض نقد و مخالفت سیاسی می‌داند.
سازمان فرانت‌لاین دیفندرز، که گونه‌ای را به‌عنوان مدافع حقوق بشر معرفی کرده، پیش‌تر خواستار کنارگذاشتن اتهام‌ها و پایان فشار قضایی بر او شده و این فشارها را مرتبط با فعالیت‌های حقوق‌بشری و آزادی بیان او دانسته بود.
هنوز جزئیات بیشتری درباره بند محل نگهداری و وضعیت تماس گونه‌ای با خانواده پس از انتقال تازه منتشر نشده است. بازگشت او به اوین، فصل دیگری از پرونده زنی است که هم برای امکان سخن‌گفتن و فعالیت دانشجویی و هم برای تکمیل تحصیلات خود پیگیری کرده است؛ دو خواسته‌ای که در مسیر زندگی او بارها با احضار، محرومیت و زندان روبه‌رو شده‌اند.
